make from

* * *

1. (= opuszczać jakieś miejsce) go out, come out; ( z domu) leave (home), go out; wychodzić po zakupy go shopping; wychodzić na spacer go for a walk; wychodzić naprzeciw kogoś meet sb half-way; wyjść kuchennymi drzwiami go out backstairs; wyjść na pierwsze miejsce go into the lead; wychodzić z roli pot. go out of role; wyjść na wolność be released, regain one's liberty; nie mogę wyjść z podziwu I'm lost of admiration; wyszedłem już z wprawy I'm out of practice, I'm a bit rusty; wyjść z obiegu go out of use l. circulation, fall into disuse; wychodzić z założenia, że... assume that...; wyjść za mąż get married, marry; wyjść z siebie pot. be beside o.s., blow one's top l. stack; nie może mi to wyjść z głowy I can't get it out of my head.

2. ( o statku) (= wypływać) put to sea, launch out; wyjść z portu leave the port.

3. (= występować skądś) leave.

4. (= wydostawać się z trudnej sytuacji) free o.s., extricate o.s.; wychodzić z kłopotów free o.s. from difficulties; wychodzić z długów get out of debt; wyjść z wypadku cało get out of the accident unscathed, make it through the accident; wychodzić z czegoś zwycięsko come off victorious, come out top dog; wychodzić z czegoś z honorem come out of sth without loss of face; wychodzić z czegoś bez straty suffer no loss, come off well; wychodzić z czegoś bez skazy get off l. go unblemished; wychodzić z czegoś bez szwanku go l. get off scot-free; wychodzić z czegoś obronną ręką get the upper hand in sth, come off well in sth; dobrze na tym wyszedł he was all the better for it; wyjść na czysto l. na swoje break even; wyjść na czymś jak Zabłocki na mydle bring one's hogs l. pigs to a bad market.

5. (= brać początek) descent, spring, start; propozycja wyszła od prezesa the suggestion came from the president.

6. (= dawać się zauważyć) get out, come out; oczy wychodzą komuś na wierzch sb's eyes are popping; wyszło na jaw it came to light, it came out into the open; łakomstwo wyjdzie ci bokiem you'll be fed up with your greediness; wyszło szydło z worka he has shown the cloven foot.

7. (= być ogłoszonym) come out; wyszedł rozkaz/zakaz the command/prohibition came out; wyszło rozporządzenie the ordinance came out.

8. (= być wydrukowanym) issue from the press, come out; w jakim nakładzie wyszła ta książka what was print run of this book; tygodnik wychodzi co środa the weekly comes out every Wednesday; powieść wyszła spod pras drukarskich the novel came off the printing-press.

9. (= być uformowanym) grow, turn out; wyjść na człowieka turn out a successful man; wyjść na idiotę make a fool of o.s.; źle wychodzę na zdjęciach I come out badly on photographs.

10. (= być zrealizowanym) work out; nie wyszło it didn't work out; nie chce mi wyjść to zadanie I can't do this task, I can't solve this problem.

11. pot. (= być na wyczerpaniu) run out, run short; wyszedł nam chleb we ran out l. short of bread.

12. pot. (= dawać jakiś rezultat) yield a result; na jedno wychodzi it's all the same; niech wyjdzie mu to na zdrowie let it be all the better for him; wychodzi na to, że... it turns out that...

13. ( o włosach) (= wypadać) fall out.

14. karty lead; wyjść z asa lead with an ace.

15. tylko ipf. (= być skierowanym) face, look; okna wychodzą na zachód the windows face the west.

- przednie/tylne nogi front legs a. forelegs/hind legs

- złamać nogę to break one’s leg

- skręcić nogę w kostce to sprain one’s ankle

- założyć nogę na nogę to cross one’s legs

- siedzieć ze skrzyżowanymi nogami to sit cross-legged

- chwiać się na nogach to stagger

- ledwo a. z trudem trzymać się na nogach to be about to collapse

- trzymać a. utrzymywać się na nogach to keep one’s balance

- nie zdołał a. nie umiał utrzymać się na nogach he lost his balance

- nogi ugięły się pode mną/pod nią I/she went weak at the knees

- iksowate nogi a. nogi w iks knock knees

- mieć iksowate nogi to be knock-kneed

- palce u nóg toes

- deptać komuś po nogach w tańcu to tread a. step on sb’s toes while dancing

- powłóczyć nogami to drag one’s feet

- stolik/taboret na trzech nogach a three-legged table/stool

- stół na jednej a. o jednej nodze a pedestal table

- zawsze byłem noga z matmy I’ve always been a duffer at maths

- postąpił jak noga he blew it pot.

- □ noga wykroczna Sport back leg

- noga wypadowa Sport leading foot

■ do góry nogami topsy-turvy, upside down

- świat przewrócony do góry nogami a topsy-turvy world

- przewrócić wszystko do góry nogami to turn everything upside down

- noga! a. do nogi! (do psa) heel!

- chodzić przy nodze a. za nogą [pies] to walk a. follow at a. to heel

- do nogi a. co do nogi to the last person

- wystrzelali wszystkich co do nogi they wiped out all of them

- na drugą nogę! pot. let’s drink another one

- na jednej nodze on a. at the double

- w nogach łóżka a. posłania at the foot of the bed

- w nogę [iść, maszerować] in step

- w nogi! run for it!

- dać nogę pot. to leg it pot.

- dali nogę z ostatniej lekcji they bunked off GB pot. a. played hook(e)y from US pot. the last period

- trzecia noga pot., żart. a walking stick

- wziąć nogi za pas to take to one’s heels

- bronić się przed czymś rękami i nogami to resist a. oppose sth

- być cały dzień a. nieustannie na nogach to be on the go every minute of the day a. without a break

- być jedną nogą w grobie a. na tamtym świecie to be at death’s door, to be on one’s last legs; to have one foot in the grave pot., żart.

- być na ostatnich nogach pot. to be worn to a frazzle pot.

- robić coś na ostatnich nogach to do sth with one’s last strength

- być od świtu a od rana na nogach pot. to be on the run since first light

- iść a. wlec się noga za nogą to drag one’s feet

- iść w nogi [alkohol] to make walking difficult

- lecieć a. padać a. walić się z nóg to be collapsing from exhaustion; to be ready to drop pot.

- ledwo powłóczyć nogami a. wlec nogi za sobą to be on one’s last legs

- (ze zmęczenia) ledwo a. z trudem trzymał się na nogach (being so tired) he could barely stand

- mieć dobre nogi to be a good walker

- nakryć się nogami pot. to fall (down) on one’s back

- nie móc ruszyć ręką, ani nogą to be too tired to stir

- padać a. rzucać się komuś do nóg (na znak czci, wdzięczności) to fall a. drop a. sink to one’s knees before sb; (na znak pokory, oddania) to bend a. bow the a. one’s knee to sb

- podciąć komuś nogi [silne wrażenia, emocje] to make sb weak at the knees; (spowodować upadek) to trip sb (up)

- podstawić komuś nogę (spowodować upadek) to trip sb (up); (zaszkodzić) to trip sb up

- porwać się a. zerwać się a. skoczyć na równe nogi to jump a. leap to one’s feet

- postawić kogoś na nogi (finansowo) to provide sb with a firm financial footing; (zdrowotnie) to make sb feel good again

- schodzić a. uchodzić nogi do kolan to be exhausted by walking

- stanąć mocno na nogach (zdrowotnie) to be back on one’s feet; (finansowo) to establish oneself on a firm financial footing

- stanąć na własnych nogach to stand on one’s own (two) feet

- ściąć a. zwalić a. zbić kogoś z nóg (pozytywnie) to sweep sb off their feet; (negatywnie) to knock sb off their feet

- tracić grunt pod nogami (w konfliktowej sytuacji) to lose ground

- traktować kogoś per noga a. per nogam to treat sb in a scornful way

- wstać lewą nogą pot., żart. to get out of bed on the wrong side

- wyciągać nogi pot. (iść szybciej) to walk with long strides

- wyciągnąć nogi pot. (umrzeć) to cash in one’s chips pot., to turn up one’s toes pot.

- zmienić nogę to fall into step

- zmylić nogę to break step

- jesteśmy już/jeszcze jedną nogą na wakacjach our thoughts are already/still on holidays

- jesteś tu z nami tylko jedną nogą you’re here with us merely physically but your thoughts are elsewhere

- moja/jego noga więcej tu nie postanie I/he will never set foot in this place again

- noga się mu/mi powinęła his/my luck has run out

- nogi mu/jej odjęło przest. his/her legs are paralysed

- nogi odmawiają mi posłuszeństwa my legs fail me

- nogi same ją/jego niosą she/he walks effortlessly

- nogi wrosły jej w ziemię she was petrified

- wyjść a. wyjechać skądś nogami do przodu pot. (umrzeć) to turn up one’s toes

- ziemia a. grunt usuwa mi/nam się spod nóg I am/we are finding myself/ourselves in a precarious situation

- żywa noga stąd nie ujdzie no one will get out of here alive

- kłamstwo ma krótkie nogi przysł. (the) truth will out przysł.

- kto nie ma w głowie, ten ma w nogach pot. forgetful people waste more time

- ręka rękę myje, noga nogę wspiera przysł. you scratch my back and I’ll scratch yours przysł.

- odsiać mąkę na sicie to sift flour through a sieve

- odsiać mąkę od otrębów to separate flour from bran

- odsiać prawdę od kłamstwa to sort out the truth from the lies

- odsiać najgorszych studentów to weed out the worst students

- najgorsi odsieją się na egzaminie the worst will be weeded out in the examination

- aktualna/ważna/dobra/zła/niepokojąca wiadomość up-to-date/important/good/bad/worrying news

- najświeższe a. ostatnie wiadomości the latest news

- smutna/tragiczna wiadomość sad/tragic news

- pomyślna/radosna/sensacyjna/rewelacyjna wiadomość fortunate/happy/sensational/amazing news

- wiadomość prasowa/radiowa/telewizyjna press/radio/TV news

- prawdziwa/fałszywa wiadomość true/false information

- wiadomość telefoniczna a telephone message

- wiadomość od specjalnego wysłannika news from a special correspondent

- wiadomość z pewnego źródła news a. a message from a reliable source

- wiadomości z pierwszych stron gazet front-page news

- dawno nie miał wiadomości od rodziny he hasn’t heard from his family for a long time

- docierają do nas niepokojące wiadomości z frontu we’re receiving disturbing news from the front

- dostać/odebrać wiadomość to get/to receive a message

- na wiadomość o jego sukcesie bardzo się ucieszyła she was very happy at the news of his success

- przekazała mi poufną wiadomość she passed on a confidential message

- rozgłaszać wiadomości to spread news

- to niepewna wiadomość this news is unconfirmed

- zostaw dla mnie wiadomość, gdzie mamy się spotkać leave me a message about where we’re meeting

- elementarne/podstawowe/praktyczne wiadomości elementary/rudimentary/practical knowledge

- gruntowne/skąpe wiadomości profound/poor knowledge

- historyczne/językowe historical/linguistic knowledge

- źródło wiadomości na jakiś temat a source of knowledge on sth

- wiadomości polityczne/ekonomiczne/sportowe/kulturalne political/financial/sports/cultural news

- wiadomości z kraju/ze świata home a. domestic/international a. foreign news

- nadać/emitować wiadomości to broadcast/to air the news

- wysłuchać wieczornych wiadomości to listen to the evening news

■ podawać coś do publicznej wiadomości to make sth public, to make sth generally known

- przyjmować coś do wiadomości to take note of sth

- nie przyjmuję tego do wiadomości I don’t accept that

- zyskać na czymś to make a profit on sth

- wiele zyskał na sprzedaży domu he made a considerable profit from selling the house

- kto zyska na zmianie regulaminu/przepisów? who will benefit from the change in the regulations?

- zyskać umiejętność to acquire a skill

- zyskać pewność, że… to become certain that…

- zyskać nowych przyjaciół to make new friends

- obraz zyskał na wartości the picture gained in value

■ zyskać na czasie to gain time

- ruchomy cel a moving target

- cele naziemne/powietrzne ground/air targets

- trafić w cel a. do celu to hit the target

- chybić celu to miss the target

- brać kogoś/coś na cel to aim at sb/sth

- cel życia one’s aim in life

- od tej pory celem jego życia była zemsta from that time on his aim in life was revenge

- dążyć do wyznaczonego celu to pursue a defined goal

- dążyć do wyższych celów to aspire to high a. lofty ideals

- dopiąć celu to achieve one’s purpose

- osiągnąć cel to achieve one’s goal a. aim

- stanąć a. być u celu to achieve one’s aim, to attain one’s goal

- gdy byliśmy już prawie u celu, zabrakło funduszy na dalsze badania we were very near to achieving our aim, when our research funds ran out

- mieć coś za cel a. na celu to be aimed at sth a. at doing sth

- rozmowy mające na celu rozwiązanie sporu talks aimed at solving the conflict

- wytknąć a. postawić sobie jakiś cel to set oneself a target, to set one’s sights on sth

- za główny cel obrał sobie zrobienie kariery politycznej he chose a career in politics as his main goal a. ambition

- dla celów statystycznych/leczniczych/kosmetycznych for statistical/therapeutic/cosmetic purposes

- na cele dobroczynne for charity

- wydatki na cele socjalne welfare expenditure

- wydatki na cele inwestycyjne investment outgoings

- dotrzeć/dojść do celu to reach one’s destination

- chodzić a. włóczyć się bez celu to walk a. wander around aimlessly

- za pół godziny będziemy u celu we’ll be there in half an hour

- stać się celem ataków to become the target of attacks

- wziąć a. obrać kogoś za cel kpin/żartów to make sb the butt a. target of one’s jokes

■ mijać się z celem to be pointless, to defeat the purpose

- dalsze czekanie mija się z celem there’s no point in waiting any longer

- spełniać cel a. odpowiadać jakimś celom to serve a. answer a purpose

- w celu a. celem robienia czegoś książk. (in order) to do sth, with the aim of doing sth

- napisali do niego w celu nakłonienia go do powrotu they wrote to him (in order) to try and get him to come back

- w jakim celu? what for?; to what purpose? książk.

- w tym celu musisz… in order to do that, you need to…

- zmierzać (wprost) do celu to get (straight) to the point

- cel uświęca środki przysł. the end justifies the means

* * *

* * *

Gen.pl. -ów

1. (= punkt, do którego się zmierza) aim, goal, purpose; nieosiągalny cel unattainable goal; wspólny cel common aim l. goal; szczytne cele laudable aims, noble aims, praiseworthy aims; dojść do celu reach an aim l. a goal; reach a destination; cel podróży destination; cel życia aim in life, aim of one's life; błąkać się bez celu wander, roam, ramble; osiągnąć zamierzony cel achieve one's aim; achieve l. attain l. realize l. reach a goal; accomplish l. achieve l. fulfill a purpose; dla celów statystycznych for statistical purposes; na cele dobroczynne for charity; w celu in order to; w tym celu to this end; with this end in view; w jakim celu? what for?; what's the purpose of this?; what's the point?; to what end?; jakiemu celowi mogłoby to służyć? to what purpose could we/I, etc. put it?; what purpose could it serve?; to ma na celu... the aim l. goal l. purpose of this is...; bez celu aimlessly; celem in order to; chybiać celu miss the mark; dopiąć celu achieve one's aim; achieve l. attain l. realize l. reach a goal; accomplish l. achieve l. fulfill a purpose; to, co robisz, mija się z celem what you do l. are doing is purposeless l. pointless l. useless; przeznaczyć coś na jakiś cel devote sth to sth; allocate sth for sth; assign sth for l. to sth; stawiać sobie jakiś cel aim to do sth; aim for sth; zmierzać wprost do celu take decisive steps to achieve sth; cel uświęca środki the end justifies the means; okolicznik celu gram. adverbial of purpose.

2. (= to, do czego się mierzy) target; cele wojskowe military targets; cele cywilne civilian targets; cel naziemny ground target; cel powietrzny air(borne) target; ruchomy cel moving target; atakować cel attack a target; trafić do celu hit the target, hit the mark; cel – pal! aim – fire!; chybić celu miss the target; miss the mark; overshoot a target; obrać sobie kogoś za cel kpin make sb the laughing-stock; make sb an object of ridicule; wziąć coś za cel żartów make sth an object of ridicule; make sth a butt of a joke; brać kogoś/coś na cel aim at sb l. sth; take aim at sb l. sth; aim for sth.

* * *

podejmę podejmiesz, podejmij

1. (= unosić) raise; podjąć słuchawkę pick up the receiver; podjąć pieniądze z konta withdraw money from one's account; podjąć rękawicę przen. accept the challenge.

2. (= przedsięwziąć coś) take; ( podjąć pracę) take up l. accept a job; podjąć trud make an effort; podjąć decyzję take l. make a decision; podjąć uchwałę make a resolution; podjąć zobowiązanie make a committment.

3. (= powracać do poruszanego już wątku, tematu) return, go back; podjąć dyskusję/temat take up a discussion/topic.

4. (= gościć kogoś) receive; podjąć kogoś obiadem/kolacją/kawą have sb over for dinner/supper/coffee; podjąć kogoś bardzo serdecznie be very hospitable.

(= decydować się na coś, zobowiązywać się) make a committment ( to do sth), undertake (sth l. to do sth).

- glina garncarska potter’s a. pottery clay

- tłusta glina fatty clay

- glina ogniotrwała fireclay

- lepić dzbanki/miski z gliny to make clay jugs/bowls, to make jugs/bowls out of clay

- pokłady gliny clay deposits

■ być ulepionym z jednej a. tej samej gliny to be cut from the same cloth, to be (made a. cast) from the same mould

- być ulepionym z innej gliny to be (made a. cast) from a different mould

- czy ty jesteś ulepiony z lepszej gliny? what makes you think you’re so special?, what makes you so high and mighty?

- malować wałkiem to paint with a roller

- malować coś na biało/na jasno to paint sth white/(in) a bright colour

- „świeżo malowane” ‘wet paint’ ⇒ pomalować

- malować (sobie) paznokcie/wargi to paint one’s nails/lips

- malować (sobie) twarz to make up a. paint one’s face

- malować (sobie) powieki to apply make-up to one’s eyelids

- malować usta szminką to apply a. put on one’s lipstick

- malować brwi ołówkiem to pencil one’s eyebrows ⇒ umalować

- malować pędzlem to paint with a (paint)brush

- malować na płótnie/szkle to paint on canvas/glass

- malować farbami olejnymi/pastelami/akwarelami to paint a. work in oils/pastels/watercolours

- malować z natury to paint from nature

- malować martwą naturę/pejzaż (typ malarstwa) to paint still lifes/landscapes; (jeden obrazek) to paint a still life/a landscape ⇒ namalować

- prawie w ogóle się nie maluję I wear hardly any make-up ⇒ umalować się

- w jej oczach malował się smutek there was a. she had a sad look in her eyes

- przerażenie maluje się na jej twarzy she has a look of horror a. a horrified expression on her face ⇒ odmalować się

- szczyty gór malowały się wyraziście na tle nieba the mountain peaks stood out clearly against the sky

- w oddali maluje się wieża kościoła the church tower is visible in the distance

■ malować coś w ciemnych a. czarnych barwach to paint a black a. gloomy picture of sth

- przyszłość naszej drużyny maluje się w ciemnych barwach things are looking black a. bleak for our team

- malować coś w jasnych barwach to paint sth in glowing colours, to paint a rosy picture of sth

- nasza przyszłość maluje się w jasnych barwach our future looks bright a. rosy

- początek podróży/roku/rozmowy the beginning of a journey/year/conversation

- na początku czegoś at the beginning of sth

- już na samym początku a. zaraz na początku at the very beginning

- na początku lat siedemdziesiątych in the early 70s

- z początkiem października from the beginning of October

- z a. na początku był nieśmiały he was shy at first

- był droższy, niż na a. z początku sądziłem it was more expensive than I had initially thought

- od początku do końca from beginning to end

- od początku świata since the beginning of time

- pracuję tutaj od początku roku I’ve been working here since the beginning of this year

- zacząć od początku to start from the beginning

- od początku wiedziałem, że tak będzie I always knew it would be like that

- wrócić do początku to go back to the beginning

- brać początek od a. z czegoś to have its beginnings a. origin in sth

- rzeka bierze początek w górach the river has its source in the mountains

- dać początek czemuś to originate sth

- na początek zastanówmy się, czy… to begin with, let’s think if…

- na początek dostałem sto złotych to begin with I got a hundred zlotys

- nieźle jak na początek not bad for a start

- początek końca kogoś/czegoś the beginning of the end for sb/sth

- zrobić dobry początek to make a good start

- na dobry początek spróbujmy… to make a good start, let’s try to…

- początki teatru/kina the early days of theatre/cinema

- w początkach chrześcijaństwa in the origins of Christianity

- początki parlamentu sięgają… the origins of parliament go back to…

- początki choroby the early symptoms of a disease

- ich początki były trudne in the beginning they had it tough

- początki angielskiego the basics of English

- przyjąć podanie od kandydata to accept a letter of application from a candidate

- przyjąć coś w zastaw to take sth in pledge

- przyjąć towar do sklepu to take in merchandise

- hydraulik nie przyjął zapłaty za usługę the plumber didn’t take any money for his work

- przyjąć czyjąś rezygnację to accept sb’s resignation

- przyjąć uchwałę/ustawę to pass a resolution/bill

- wniosek przyjęto przez aklamację the motion was passed by acclamation

- nie przyjąć oferty to turn down an offer

- przyjąć zobowiązanie to take on an obligation

- kelner przyjął od nas zamówienie the waiter took our order

- przyjąć zażalenie/skargę to receive a complaint

- przyjąć wiadomość entuzjastycznie to receive (the) news with enthusiasm

- aktora przyjęto oklaskami the actor was greeted with applause

- alarm wszyscy przyjęli za kiepski żart everybody treated the alarm as a bad joke

- przyjąć kogoś do rodziny to make sb a member of the family

- starać się o przyjęcie do pracy to apply for a job

- przyjąć kogoś obiadem/kawą to give sb dinner/coffee

- przyjąć kogoś z honorami to receive sb with full honours

- przyjąć kogoś uprzejmie/lodowato to give sb a polite/an icy welcome

- lekarz/dentysta przyjmuje po południu/od 8 do 10 the doctor/dentist sees patients in the afternoon/from 8 till 10 a.m.

- „Przyjęcia interesantów w pon., wt., śr.” ‘consulting a. office hours Mon., Tue., Wed.’

- oświadczył się i został przyjęty he proposed and was accepted

- przyjąć kogoś na nocleg to put sb up

- kapitan przyjął rozbitków na statek the captain took the shipwrecked people on board

- powszechnie przyjmuje się, że… it is widely assumed that…

- przyjąć założenie, że… to make an assumption that…

- przyjąć chrzest to be baptized

- przyjąć święcenia kapłańskie to take holy orders, to be ordained

- przyjąć katolicyzm/protestantyzm to convert to Catholicism/Protestantism

- po ślubie wiele kobiet przyjmuje nazwisko męża after marriage a lot of women take their husband’s name

- kameleon przyjmuje barwę otoczenia a chameleon takes on a. assumes the colour of its environment

- płyn przyjmuje kształt naczynia liquid assumes the shape of the container

- sadzonki się przyjęły the cuttings have taken root

- przyjęło się mówić/robić/uważać coś it has become customary to say/do/think sth

- przeszczep nerki się przyjął/nie przyjął the kidney transplant took/was rejected

■ w naszym miasteczku nie jest przyjęte, żeby młoda dziewczyna sama chodziła do pubu in our town it is unacceptable for a young girl to go to a pub on her own

- układać rzeczy w walizce to arrange things in a suitcase

- układać coś rzędami to arrange sth in rows

- układać jedno na drugim to stack up, to pile up

- ułożyć alfabetycznie to alphabetize

- ułożyć układankę to complete a. finish a puzzle

- układać bukiet w wazonie to arrange flowers in a vase

- ułożyć stos z cegieł to make a pile a. stack of bricks

- ułożyć siano w kopy to stack hay

- układać podłogę z desek to lay the floor with boards

- w nowym domu ułożą im glazurę w każdej łazience they are having tiles put down in every bathroom in their new house

- ułożyć firankę/tkaninę w fałdy to arrange a curtain/cloth in folds

- układać sobie włosy to do one’s hair

- rannych ułożyli na noszach the injured were laid on stretchers

- ułożyła dzieci w łóżkach a. spać a. do snu she put the children to bed a. to sleep

- ułożyć wierszyk/mowę to make up a rhyme/a speech

- układać scenariusze do filmów to write film scripts

- ułożyć melodię do słów poety to compose a melody to a poem

- w grze w scrabble’a należy z liter ułożyć wyrazy in Scrabble you form words from letters

- cała rzecz była z góry ułożona it was all prearranged

- ułożyli między sobą sposób postępowania they agreed the procedure among themselves

- rząd układa budżet, a potem go realizuje the government draws up a budget and then implements it

- układać jadłospis na przyjęcie to plan a menu for the party

- układać się do snu to lie down to sleep

- ułożyć się wygodnie na leżaku to make oneself comfortable in a deckchair

- włosy układają mu się w loki his hair curls

- ten płaszcz doskonale się na tobie układa this coat fits you perfectly

- sprawy nie ułożyły się pomyślnie things did not turn out well

- od tamtej pory moje życie zaczęło układać się inaczej since then my life has taken a different course

- układać się z nieprzyjacielem w sprawie zawarcia rozejmu to negotiate an armistice with the enemy

- układać się z kontrahentem o cenę to negotiate a price with a contractor

■ pozwól, że sama ułożę sobie życie let me live my own life

- no, młody człowieku, już czas ułożyć sobie życie well, young man, it’s high time to settle down

- załatwiać interes a. interesy to see to some business

- mieć pilny interes (do załatwienia) to have urgent business (to attend to)

- to nie twój interes! pot. it’s none of your business

- pilnuj swojego interesu pot. mind your own business

- mam do ciebie interes I’ve got something I’d like to talk to you about

- mieć na celu swój interes to have one’s self-interest a. one’s own interest(s) in mind

- działać w czyimś (najlepszym) interesie to act in sb’s (best) interest(s)

- działać w interesie czegoś to act in the interests of sth

- obniżanie kosztów leży w naszym interesie it’s in our interest(s) to lower our costs

- sprzeczny ze społecznym a. z publicznym interesem contrary to the public interest

- człowiek interesu a business person

- człowiek stworzony do interesów a born business person

- mieć głowę do interesów to have a good head for business

- podróżować w interesach to travel on business

- prowadzić interes a. interesy to be a business person, to be in business

- prowadzić a. robić z kimś interesy to do business with sb, to have (business) dealings with sb

- robić na czymś (dobry) interes a. (dobre) interesy to make a profit on sth

- kręcić się a. chodzić koło swoich interesów pot. to look after one’s (own) business

- ubić interes to make a deal

- interesy idą a. stoją dobrze/źle business is brisk/slack

- prowadzić dochodowy/nieopłacalny interes to run a profitable/unprofitable business

- założyć rodzinny/własny interes to start up a. establish a family/one’s own business

■ kokosowy a. złoty interes pot. gold mine pot.

- zrobić na czymś kokosowy interes to make a bundle on sth pot.

- ładny interes! pot. a pretty a. fine kettle of fish pot.

- nie ma karesu bez interesu przysł. there’s no such thing as a free lunch

* * *

* * *

1. (= sprawa, prośba) business, matter, affair; mieć do kogoś interes pot. have sth to talk to sb about; have a matter to take up with sb; have a little business (to discuss) with sb; mieszać się do czyichś interesów pot. meddle with sb's affairs; poke l. pry into sb's affairs; (to) nie twój interes pot. (it's) not your business; (it's) no business of yours; (it's) none of your business.

2. (= zysk, korzyść) bargain; interes polityczny polit. political matter; chodzić koło swoich interesów go about one's business; serve one's own interests; coś leży w czyimś interesie sth is to sb's (best) interest(s); sth is in sb's interest; mieć w czymś (swój) interes have an axe to grind in sth; have a vested interest in sth; sprzeczność interesów clash of interests, conflict of interest(s).

3. (= działalność gospodarcza) business activity; człowiek interesu businessman; ( kobieta) businesswoman; nieczysty interes shady deal; uczciwy interes square deal; ruch w interesie business is booming, flourishing l. brisk; robić na czymś interes do a roaring trade in sth; profit from sth; wziąć się do interesu get down to business.

4. pot. (= prywatne przedsiębiorstwo, sklep, zakład) business; otworzyć własny interes open up a business, start a business; rozkręcić interes set up in business.

5. sl. (= penis) one's thing.

- znak zapytania a question mark

- znak Czerwonego Krzyża the sign of the Red Cross

- znak dodawania/odejmowania Mat. a plus/minus sign

- znak mniejszości Mat. a smaller-than sign

- znak większości Mat. a greater-than sign

- robić coś na dany znak to do sth on a given signal

- wyciągnął rękę na znak zgody he held out his hand in token of agreement

- zwiesił głowę na znak skruchy he hung his head in a gesture of repentance

- „przekażcie sobie znak pokoju” Relig. ‘give each other the sign of peace’

- □ znak chromatyczny Muz. chromatic symbol

- znak diakrytyczny Jęz. diacritic

- znak drogowy Aut. traffic sign, road sign

- znak drukarski Druk. character

- znak fabryczny a. firmowy a. ochronny Handl., Przem. trademark

- znak interpunkcyjny a. przestankowy Jęz. punctuation mark

- znak jakości Handl. quality mark

- znak krzyża Relig. the sign of the cross

- znak wodny watermark

- znaki szczególne książk. distinguishing marks

■ znak czasu a. czasów a sign of the times

- spod znaku postmodernizmu under the banner of postmodernism

- być a. stać pod znakiem zapytania to be doubtful a. in doubt, to hang in the balance

- stawiać a. postawić coś pod znakiem zapytania to call sth into question, to question sth

- dać się a. dawać się we znaki [osoba, sytuacja] to make life a misery; [trudy, wysiłek] to make oneself felt

- dawać znaki życia to show signs of life

- nie dawać znaku życia (nie wykazywać objawów życia) to show no sign(s) of life; (nie odzywać się) to not be in touch

- od wybuchu wojny nie dawał znaku życia we haven’t heard from him since the outbreak of war

- (wszystkie) znaki na niebie i ziemi wskazują na to, że wyjazd dojdzie do skutku all the signs are that the trip will in fact take place

* * *

* * *

1. (= symbol informujący) sign; znak diakrytyczny diacritic; znak dodawania/odejmowania/mnożenia/dzielenia plus/minus/multipli-cation/division sign; znak drogowy road sign, traffic sign; znak fabryczny l. towarowy trademark; znak interpunkcyjny punctuation mark; znak jakości quality symbol, mark of quality; znak korektorski proof-readers' mark; znak krzyża sign of the cross; znak wodny watermark; znak zapytania question mark; znak zodiaku sign of the zodiac; znaki szczególne distinguishing marks; pod znakiem czegoś under the banner of sth; dać znak signal; dać komuś znak ręką gesture for sb; dawać znaki życia show signs of life; dawać się komuś we znaki ( o osobie) give sb a hard time; ( o sytuacji) get on top of sb; (o pracy, trudach) take its toll on sb; być pod znakiem zapytania be open to doubt; stawiać coś pod znakiem zapytania call sth into question; jego przyszłość stoi pod znakiem zapytania there is a question mark over his future; stawiać między czymś a czymś znak równości equate sth and sth, make the equation between sth and sth.

2. (= dowód) sign, token; znak przyjaźni/miłości sign of friendship/love; na znak wdzięczności as a token of gratitude.

3. (= omen) sign, omen; to dobry/zły znak this is a good/bad sign, this is a good/bad omen; wszystkie znaki na niebie i na ziemi wskazują, że... all the signs are that...

4. ( ślad) trace; ani znaku życia no trace of life.

- zysk netto/brutto net/gross profit

- mieć udział w zyskach to have a share in the profits

- osiągnąć zysk to make a profit

- przynosić zysk to bring in a profit

- czerpać z czegoś zyski to reap a profit from sth

- dla zysku for profit

- z zyskiem (odsprzedać) at a profit

* * *

EKON profit; ( korzyść) gain

* * *

1. ( nadwyżka) profit, gain; zysk brutto/netto gross/net profit; brudny zysk filthy lucre; czysty zysk clear profit; łatwy l. szybki zysk (zwł. nielegalny) pickings; zyski kapitałowe capital gains; zysk z akcji fin. earnings per share; rachunek zysków i strat profit and loss account; stopa zysku rate of profit, profit rate; nieobliczony na zysk ( o organizacji) nonprofit; dziesięcioprocentowy zysk a yield of 10 per cent; pogoń za zyskiem greed, cupidity; udział w zyskach ekon. profit sharing; mieć udział w zyskach have one's share in the profits; osiągnąć l. wypracowywać zysk fin. make (a) profit; przynosić zysk bring l. yield profit; ( o firmie) make money; sprzedać coś z zyskiem sell sth at a profit.

2. (= korzyść) gain.

- bić kogoś w twarz/po twarzy to punch/hit sb in the face

- bić ile wlezie to beat a. knock the (living) daylights out of sb pot.

- bić do upadłego to beat sb until he drops

- bij, zabij! przest. charge!; up boys and at ’em! przest., pot. ⇒ zbić2

- bić białko a. pianę to whisk a. beat egg whites ⇒ ubić

- bić na głowę kogoś/coś to beat sb/sth hands down pot., to knock spots off sb/sth GB pot.

- ten lek bije wszystkie inne pod względem skuteczności działania in terms of effectiveness this medicine beats/outdoes all the others

- ona bije męża inteligencją she outshines her husband in intelligence

- bić króla asem to beat a king with an ace

- dama bije waleta a queen beats a jack

- w szachach nie można bić króla the king cannot be taken in chess ⇒ zbić2

- bić kilofem w skałę to strike (at) rock with a pickaxe

- bić pięścią w stół to bang one’s fist on the table

- biją w dzwony they’re ringing the bells, the bells are ringing

- deszcz bije w okna the rain is beating against the windows

- fale biją o brzeg the waves are beating against the shore

- pies bił ogonem o ziemię the dog was beating its tail on a. against the ground

- bić czołem przed kimś przen. to bow (down) to a. before sb, to make a low bow to sb

- dzwony biją na mszę/na trwogę the bells are ringing for Mass/are ringing a tocsin daw.

- zgaś światło, bo licznik bije turn the light out, you’re running up the meter

- puls chorego bije słabo the patient’s pulse is weak

- ale mi bije serce! my heart’s really beating/racing!

- dopóki mi serce bije w piersi as long as I have breath in my body a. as I draw breath

- fontanna bije wysoko the fountain spurts a. gushes high into the air

- od lampy bije silny blask the lamp gives off an intense glare

- alkohol za bardzo mu bije do głowy alcohol goes straight to his head

- z jej postawy bije pewność siebie she exudes self-confidence

- działa biły przez cały dzień the cannons were firing all day (long)

- z radości bił się dłońmi po udach he slapped his thighs with joy

- bił się ogonem po bokach it beat its tail from side to side

- często bił się z kolegami he often got into fights with other children

- bić się za ojczyznę to fight for one’s country

- bić się na szable to duel with swords

- bić się na pistolety to fight a duel with pistols

■ bić brawo to clap, to applaud

- bić brawo na stojąco to give a standing ovation

- bić pokłony komuś (kłaniać się) to bow (down) to a. before sb, to make a low bow to sb; (korzyć się) to bow and scrape to sb pejor.; to kowtow to sb pot., pejor.

- bić w kogoś/coś [mówca, krytyk] to hammer sb/sth pot., to slam sb/sth pot.; [sytuacja, zmiana] to hit, to hurt

- nowe przepisy biją w drobnych przedsiębiorców the new regulations are hitting a. hurting small business(es)

- bić w oczy przen. to strike a. hit sb

- ich niekompetencja bije w oczy the first thing that strikes you is their incompetence

- bić się z myślami to be in two minds, not to be able to make up one’s mind

- nie wiem, co zrobić, biję się z myślami I don’t know what to do, I can’t make up my mind

- wiązać chustkę na głowie/szyi to tie a scarf on one’s head/around one’s neck

- wiązać kokardę/krawat/sznurowadła/zerwaną nić to tie a bow/one’s (neck)tie/one’s shoelaces/a broken thread

- wiązać linę na supeł a. węzeł to tie a rope into a knot ⇒ zawiązać

- wiązać matę/tratwę to bind a mat/raft

- wiązać sieć to tie a net

- wiązać książki w paczki to tie books up into parcels

- wiązać rzodkiewki w pęczki to tie radishes into bunches

- wiązać snopek to tie a sheaf

- wiązać rzeczy w tobołek a. węzełek to pack one’s things into a bundle ⇒ zawiązać , związać

- wiązać jeńców to tie up a. bind captives

- wiązać komuś nogi/ręce to tie (up) a. bind sb’s feet/hands

- wiązać konia u żłobu to tether a horse to a manger ⇒ związać

- wiąże ich miłość/przyjaźń love/friendship binds them

- przeżycia wiążą ludzi ze sobą experiences bring people together

- wiążą ich więzy rodzinne they’re bound by family ties ⇒ związać

- wiązać pracę zawodową z działalnością społeczną to combine one’s professional work and a. with social work

- wiązać wiedzę z praktyką to combine knowledge and a. with experience

- wiązać artystę z jakimś kierunkiem/epoką to associate an artist with a trend/epoch

- wiązać ocieplenie klimatu ze wzrostem uprzemysłowienia to associate global warming with increasing industrialization ⇒ powiązać

- linia kolejowa wiąże port ze stolicą a railway connects a. links the harbour with the capital city

- wiązać kogoś przysięgą/przepisami to bind sb by an oath/regulations

- decyzja/umowa wiążąca a binding decision/agreement

- belka wiążąca szczyt dachu a ridge purlin

- kit wiąże szybę z ramą putty bonds the glass to the frame

- wapno/zaprawa wiąże cegły lime/mortar bonds bricks ⇒ związać

- cement szybko wiąże cement sets quickly ⇒ związać

- drzewa/rośliny wiążą pączki trees/plants form buds

- kapusta/sałata wiąże główki cabbage/lettuce forms heads ⇒ zawiązać

- bakterie wiążące azot z powietrza bacteria binding a. fixing nitrogen from the air

- hemoglobina wiąże tlen haemoglobin binds oxygen

- substancja wiążąca dwutlenek węgla a substance binding carbon dioxide ⇒ związać

- przed wspinaczką wiązali się liną before climbing they tied themselves to a rope ⇒ zawiązać się

- wiązać się z jakąś organizacją/partią to join an organization/a party

- wiązać się z kimś uczuciowo to became involved emotionally with sb

- wiązać się na stałe z jakimś miejscem pracy to be permanently bound to the same workplace ⇒ związać się

- wiązać się w harmonijną całość to make up a. form a harmonious whole

- wyrazy wiążą się w zdanie words combine into a. make up a sentence ⇒ związać się

- ta wyprawa wiąże się z ryzykiem this expedition involves risk

- z budową domu wiążą się wydatki building a house involves expenses

- poranne nudności wiążą się z ciążą morning sickness is caused by pregnancy ⇒ związać się

- wiązać się przymierzem/traktatem/umową to bind oneself by alliance/a treaty/an agreement ⇒ związać się

- wiązać się w organizację społeczną/w partię polityczną to form an organization/a political party

- kapusta/sałata wiąże się w główki cabbage/lettuce forms heads

- na jabłoniach wiążą się owoce apple trees form fruits ⇒ zawiązać się

- atomy węgla wiążą się z tlenem carbon atoms bind to a. with oxygen ⇒ związać się

■ wiązać komuś/sobie ręce to tie sb’s/one’s hands

- wiązać z czymś/kimś nadzieje pot. to pin a. to put one’s hope on sth/sb, to place one’s hope in sth/sb

- (ledwo a. z trudem) wiązać koniec z końcem pot. (to find it hard) to make (both) ends meet

- życie na ziemi life on earth

- poszukiwanie form życia w kosmosie the search for life forms in the universe

- wiosną budzi się życie in spring everything comes to life

- uratować komuś życie to save sb’s life

- zamach na życie cara an attempt on the tsar’s life

- pożegnać się a. rozstać się z życiem to depart this life

- odebrać sobie życie to take one’s (own) life

- stracić życie to lose one’s life

- jej syn przypłacił to życiem her son paid for it with his life

- ujść z życiem to escape with one’s life

- ten błąd kosztował ją życie that mistake cost her her life

- oddać za kogoś/coś życie to lay down a. give one’s life for sb/sth książk.

- pozostawać przy życiu to remain alive

- lekarze utrzymywali pacjenta przy życiu przez dwie doby the doctors managed to keep the patient alive for two days

- tylko praca trzyma go przy życiu work is the only thing that keeps him going pot. a. keeps him alive

- nieliczni pasażerowie pozostali przy życiu the few surviving passengers

- nigdy w życiu nie widziałam czegoś takiego I’ve never seen anything like it (in my life)

- już za życia był postacią legendarną he was a legend in his own lifetime

- za życia babci to było nie do pomyślenia it was unthinkable in grandma’s time

- kalendarium życia poety significant dates in the poet’s life

- całe swoje dorosłe życie spędził w tym mieście he spent his entire adult life in this town

- cieszyć się życiem to enjoy life

- używać życia to live life to the full

- ułożyć sobie życie na nowo to make a new life for oneself

- nadawać sens czyjemuś życiu to give sb’s life meaning

- styl życia a lifestyle, a way of life

- szkoła przystosowuje dzieci do życia the purpose of a school is to adjust children to social life

- życie duchowe/seksualne/zawodowe sb’s spiritual/sex/working life

- wtrącać się w czyjeś życie to interfere in sb’s affairs a. life

- urządzić sobie życie to arrange one’s life

- mieć łatwe/trudne życie to have an easy/a hard life

- życie go nie rozpieszcza his life is not all roses

- zarabiać na życie to earn a living, to make one’s living

- zarabia na życie malowaniem portretów he makes his living painting portraits

- poziom życia the standard of living, living standards

- ludzie pozbawieni środków do życia people deprived of a means of livelihood

- ledwo mu starcza na życie he barely has enough to live on

- życie w stolicy jest bardzo drogie life in the capital is very expensive

- pieniądze na życie housekeeping (money)

- tak jest w teorii, ale nie w życiu that’s how it is in theory, but not in practice a. real life

- zupełnie nie zna życia he’s totally inexperienced

- historia z życia wzięta a true-life story

- być pełnym życia to be full of life a. vigour

- tryskać życiem to be bursting with energy

- z życiem, panowie! look lively, men! pot.

- miasto od świtu tętni a. kipi życiem the city pulsates with life from the crack of dawn

- po latach zastoju życie budzi się w tutejszych miasteczkach after years of stagnation the local villages are coming (back) to life

- poznać życie mieszkańców/szlachty to learn about the life of the locals/nobility

- życie publiczne/społeczne/kulturalne public/social/cultural life

- średni czas życia samochodu the average life of a car

- państwo nie może utrzymywać przy życiu nierentownych przedsiębiorstw the state can’t keep unprofitable companies alive

- □ nocne życie miasta the city’s nightlife

- życie intymne sb’s love life

- życie osobiste a. prywatne private life

- życie wieczne Relig. eternal a. everlasting life

■ bój a. walka a. wojna na śmierć i życie a life-and-death struggle, a struggle to the death

- brać życie lekko to be light-hearted

- brać życie na serio a. patrzeć poważnie na życie to take life seriously

- być bez życia to be lifeless

- być czyimś życiem książk. to be sb’s life

- być nie do życia (być słabym) to be half dead a. more dead than alive; (być niezaradnym) to not be cut out for this life a. world; (o mieście) to be impossible a. hard to live in

- dać komuś życie książk. to give sb the gift of life

- dać znak życia (napisać list) to drop a line

- darować komuś życie książk. to spare sb’s life

- jeśli ci życie miłe książk. if you value your life

- w szkole nie miał życia, koledzy go szykanowali pot. he had a hard a. tough time at school, he was bullied all the time

- mężczyzna/kobieta mojego życia the man/woman in my life

- mieć święte życie to live a. lead the life of Riley pot.

- mieć własne życie to have a life of one’s own, to live one’s own life

- ma życie usłane różami his life is a bed of roses

- nie zaznać a. zakosztować życia to not taste life

- póki życia przest. until a. to the end of one’s days

- przypłacić a. okupić coś życiem książk. to pay for sth with one’s life, to lay down a. give one’s life for sth

- samo życie that’s life, such is life

- sprawa a. kwestia życia i śmierci a matter of life and death

- szkoła życia książk. school of hard knocks

- tchnąć w coś życie książk. to breathe (new) life into sth

- usunąć się z czyjegoś życia książk. to part company with sb

- wchodzić w życie [młodzież, nastolatek] to leave home; [ustawa, przepis] to come into a. to take effect

- wprowadzić a. wcielić coś w życie to bring a. put sth into effect

- zatruwać a. obrzydzać komuś życie to make life hell for sb pot.

- złamać sobie/komuś życie to make one’s/sb’s life a misery

- życie się ledwie w nim kołacze he’s ready to give up the ghost

* * *

- tk- beginning, start, outset; od początku from the start, from the beginning; z początku at first, at the start; z początkiem czegoś at the beginning of sth; od początku świata from the beginning of things; dać początek czemuś give rise to sth; brać z czegoś swój początek originate from sth, rise from sth; zrobić dobry początek make a good start; na początku było trudno the beginning was hard l. tough; na początek mogę panu zaproponować 1000 złotych miesięcznie I can offer a starting salary of 1,000 zlotys a month; jak na początek, poradził sobie nieźle as for a start he did quite well, he did quite well just for starting; od samego początku wszyscy byli nieżyczliwi from the very beginning everybody was unfriendly; uczę się niemieckiego od początku I am a beginner in German; urlop planujemy w początkach sierpnia we're planning our vacation at the beginning of August; z początkiem grudnia zaczęła się prawdziwa zima early in December the real winter started; zrób to jeszcze raz, od początku do it again from the start; miłe złego początki, lecz koniec żałosny short pleasures, long lament.

- jest wielu znanych aktorów there are many well known actors

- nie ma nikogo, kto mógłby to zrobić there’s no one who could do it

- czy jest Bóg, czy go nie ma? does God exist, or not?

- był sobie kiedyś stary król there was a. lived once an old king

- nie było cię jeszcze wtedy na świecie this was before you were born

- kiedy mnie już z wami nie będzie euf. when I am no more a. I am no longer with you euf.

- myślę, więc jestem I think, therefore I am

- być albo nie być to be or not to be

- to dla nas być albo nie być this is our to be or not to be, this is our Waterloo

- nie ma już dla niej ratunku nothing can save her now

- jest wiele powodów do zadowolenia there’s good reason to be happy

- nie ma obaw a. strachu pot. ! no problem! pot., not to worry! pot.

- nie ma powodu do obaw there is no reason a. need to worry

- są sprawy, których nigdy nie zrozumiesz there are (certain) things that you’ll never understand

- nie ma co płakać/gadać it’s no use crying/talking (about it)

- nie ma co żałować (there’s) no need to be sorry

- nie ma co a. czego żałować it’s no great loss

- nie ma czemu się dziwić, że… it’s no surprise a. wonder that…

- nie ma o co się kłócić there’s nothing to quarrel about

- nie ma czym się martwić/czego się bać there’s nothing to worry about/to be afraid of

- nie ma z czego być dumnym (it’s) nothing to be proud of

- nie ma z czego się cieszyć/śmiać there’s nothing to rejoice/to laugh about

- „dziękuję za podwiezienie” – „nie ma za co” ‘thanks for the lift’ – ‘don’t mention it’ a. ‘you’re welcome‘

- „przepraszam, że panu przerwałem” – „nie ma za co” ‘sorry I interrupted you’ – ‘that’s all right’

- już cię/was nie ma! off with you!

- być w pracy/szkole to be at work/at school

- być w teatrze/na koncercie to be at the theatre/at a concert

- teraz wychodzę, ale będę w domu o piątej I’m going out now, but I’ll be home at five

- dzisiaj nie ma go w biurze he’s not in the office today

- w pokoju nikogo nie ma/nie było there is/was no-one in the room

- jest już piąta, a jego jak nie ma, tak nie ma it’s already five, and he’s still not here a. there’s still no trace of him

- „czy jest Robert?” – „nie, nie ma go, jest jeszcze w szkole” ‘is Robert in?’ – ‘no, he’s not, he’s still at school’

- „są jeszcze bilety na ostatni seans?” – „niestety, już nie ma” ‘do you still have tickets for the last showing?’ – ‘sorry, all sold out’

- czy będziesz jutro w domu? ‘will you be at home a. in home tomorrow?’

- kiedy (ona) będzie znowu w Warszawie? when will she be in Warsaw again?

- byłem wczoraj u Roberta/u babci I was at Robert’s/granny’s yesterday, I went to see Robert/granny yesterday

- był przy narodzinach swojej córki he was present at the birth of his daughter

- nigdy nie byłem w Rosji I’ve never been to Russia

- „skąd jesteś?” – „(jestem) z Krakowa/Polski” ‘where are you from?’ – ‘(I’m) from Cracow/Poland’

- „gdzie jesteś?” – „tutaj!” ‘where are you?’ – ‘(I’m) here!’

- „jestem!” (przy odczytywaniu listy) ‘here!’, ‘present’

- będąc w Londynie, odwiedziłem Annę when a. while I was in London I went to see Anna

- biblioteka jest w budynku głównym the library is in the main building

- w jednym pudełku jest dziesięć bateryjek there are ten batteries in a packet

- w domu nie było nic do jedzenia there was nothing to eat at home a. in the house

- co jest w tym pudle? what’s in this box?

- gdzie jest moja książka/najbliższa apteka? where’s my book/the nearest chemist’s?

- co jest dzisiaj na lunch? what’s for lunch today?

- wczoraj na kolację był dorsz there was cod for dinner yesterday

- „dużo masz tych ziemniaków?” – „oj, będzie” pot. ‘got a lot of those spuds?’ – ‘loads’ pot.

- będzie, będzie, więcej się nie zmieści pot. that’s plenty a. that’ll do, there’s no room for any more

- jest godzina druga po południu it’s two in the afternoon a. two p.m.

- nie ma jeszcze szóstej rano it’s not yet six a.m.

- zanim dotrzemy do domu, będzie ósma wieczorem/północ it’ll be eight p.m./midnight by the time we reach home

- był maj it was in May

- to było w grudniu 1999 it was in December 1999

- to było dawno, dawno temu this was a long, long time ago

- jest piękny ranek it’s a fine morning

- jest mroźno/upalnie it’s nippy/hot

- wczoraj był deszcz/mróz it was raining/freezing yesterday

- ciekawe, czy jutro będzie pogoda I wonder if it’s going to be fine tomorrow

- nie pamiętam dokładnie, to było dość dawno temu I can’t really remember, it was some time ago

- z niego jeszcze coś będzie he’ll turn out all right

- co z niego będzie? how will he turn out?, what will become of him?

- będzie z niego dobry pracownik he’ll be a good worker

- kuchmistrz to z ciebie nie będzie you’ll never make a chef

- z tych kwiatów nic już nie będzie these flowers/plants have had it pot.

- z naszych planów/wakacji nic nie będzie nothing will come of our plans/holidays

- nic z tego nie będzie it’s hopeless

- nic dobrego z tego nie będzie nothing good will come of it

- tyle pracy i nic z tego nie ma (he’s done) so much work and nothing to show for it

- koncert/egzamin jest jutro the concert/exam is tomorrow

- zebranie było w sali konferencyjnej the meeting was (held) in the conference room

- jutro nie będzie a. nie ma lekcji there are no classes tomorrow

- był do ciebie telefon there was a phone call for you

- czy były do mnie jakieś telefony? has anyone called me?

- był wypadek w kopalni there was an accident in the mine

- co będzie, jeśli nie zdasz egzaminu? what’s going to happen if you fail the exam?

- co będzie, jeśli ktoś nas zobaczy? supposing a. what if someone sees us?

- nie martw się, wszystko będzie dobrze don’t worry, it’ll be a. it’s going to be fine

- w życiu bywa rozmaicie you never know what life may bring

- opowiedziałem jej wszystko, tak jak było I told her everything just as it happened

- co ci/jej jest? what’s the matter with you/her?

- coś mi/jemu jest something’s the matter with me/him

- czy jemu coś jest? is anything the matter with him?

- nic mu nie będzie, to tylko przeziębienie he’ll be fine, it’s only a cold

- być na weselu/zebraniu to be at a wedding/meeting

- wczoraj byliśmy na przyjęciu we were at a reception yesterday

- być w liceum/na uniwersytecie to be at secondary school/at university

- być na studiach to be a student a. at college

- być na prawie/medycynie to study law/medicine

- był na trzecim roku anglistyki he was in his third year in the English department

- być na kursie komputerowym to be on a computer course

- być na wojnie to go to war

- być pierwszym/drugim to be the first/second to arrive

- był na mecie trzeci he came third

- czy był już listonosz? has the postman been a. come yet?

- być pod urokiem/wrażeniem kogoś/czegoś to be charmed/impressed by sb/sth

- być pod wpływem kogoś/czegoś to be under the influence of sb/sth

- prowadzić samochód, będąc pod wpływem alkoholu to drive while under the influence of alcohol

- być w ciąży to be pregnant

- być w dobrym/złym humorze to be in a good/bad mood

- nie być w nastroju do zabawy not to feel like going out a. partying

- być w doskonałej formie to be in excellent form a. in fine fettle

- być w strachu to be scared

- być w rozpaczy to be in despair

- bądźmy dobrej myśli let’s hope for the best

- jestem przed obiadem I haven’t had my lunch yet

- jestem już po śniadaniu I’ve already had breakfast

- był siedem lat po studiach he had graduated seven years earlier

- być po kielichu/po paru kieliszkach pot. to have had a drop/a few euf.

- być na diecie to be on a diet

- być na kaszce a. kleiku to be on a diet of gruel

- być na emeryturze/rencie to be on a pension

- sukienka jest do kolan the dress is knee-length

- wody było do kostek the water was ankle-deep

- firanka była do połowy okna the net curtain reached halfway down the window

- chwila nieuwagi i było po wazonie one unguarded moment and the vase was smashed to pieces

- jest już po nim/nas! it’s curtains for him/us! pot.

- jeszcze chwila i byłoby po mnie another instant and it would have been curtains for me a. would have been all up with me pot.

- być nauczycielem/malarzem to be a teacher/painter

- kiedy dorosnę, będę aktorem when I grow up, I’ll be an actor

- być Polakiem/Duńczykiem to be Polish/Danish

- borsuk jest drapieżnikiem the badger is a predator

- nie bądź dzieckiem! don’t be childish a. such a child!

- jestem Anna Kowalska I’m Anna Kowalska

- „cześć, to ty jesteś Robert?” – „nie, jestem Adam” ‘hi, are you Robert? a. you’re Robert, are you?’ – ‘no, I’m Adam’

- co to jest – ma cztery nogi i robi „miau”? what (is it that) has four legs and says ‘miaow’?

- była wysoka/niska she was tall/short

- jest autorką cenioną przez wszystkich she’s an author appreciated by all a. everybody

- mój dziadek był podobno bardzo przystojnym mężczyzną my grandfather is said to have been a very handsome man

- wciąż jest taka, jaką była za młodu she’s still her old self

- kwiaty były żółte i czerwone the flowers were yellow and red

- pizza była całkiem dobra the pizza was quite good

- pojemnik był z drewna/plastiku the container was made of wood/plastic

- z tych listewek byłby ładny latawiec these slats could make a fine kite

- wszystko to były jedynie domysły it was all only conjecture

- czyj jest ten samochód? whose car is this?, who does this car belong to?

- ta książka jest jej/Adama this book is hers/Adam’s, this is her/Adam’s book

- żona była dla niego wszystkim his wife was everything to him

- nie naśladuj innych, bądź sobą don’t imitate others, be yourself

- ta zupa jest zimna this soup is cold

- Maria jest niewidoma Maria is blind

- jesteś głodny? are you hungry?

- Robert jest żonaty/rozwiedziony Robert is married/divorced

- są małżeństwem od dziesięciu lat they’ve been married for ten years

- bądź dla niej miły be nice to her

- bądź tak dobry a. uprzejmy would you mind

- bądź tak miły i otwórz okno would you mind opening the window?

- czy byłaby pani uprzejma podać mi sól would you be kind enough a. would you be so kind as to pass me the salt?

- nie bądź głupi! don’t be a fool!

- cicho bądź! be quiet!

- być w kapeluszu/kaloszach/spodniach to be wearing a hat/rubber boots/trousers

- była w zielonym żakiecie/czarnym berecie she was wearing a green jacket/black beret, she had a green jacket/black beret on

- być za kimś/czymś (opowiadać się) to support sb/sth, to be for sb/sth

- byłem za tym, żeby nikomu nic nie mówić I was for not telling anyone anything

- dwa razy dwa jest cztery two times two is four

- ściany pokoju były pomalowane na różowo the walls of the room were painted pink

- dzieci, które są maltretowane przez rodziców children who are abused by their parents

- tak jest napisane w gazecie that’s what it says in the paper

- samochód będzie naprawiony jutro the car will be repaired by tomorrow

- to musi być zrobione do czwartku this must be done by Thursday

- sukienka była uszyta z czarnej wełenki the dress was made of black wool

- będzie pamiętał a. pamiętać tę scenę przez cały życie he will remember this scene all his life

- będziemy długo go wspominali a. wspominać we shall a. will long remember him

- co by się było stało, gdyby nie jego pomoc what would have happened if it hadn’t been for his help

- byłaby spadła ze schodów (omal nie) she almost fell down the stairs

- byłbym zapomniał! zabierz ze sobą śpiwór I almost a. nearly forgot! take a sleeping bag with you

- jest dopiero wpół do ósmej it’s only half past seven

- nie było co jeść there was nothing to eat

- za ciepło będzie ci w tym swetrze you’ll be too hot in this jumper

- byłoby przyjemnie zjeść razem obiad it would be nice to have lunch together

- wychodzić po zmierzchu było niebezpiecznie it was dangerous going out after dark

- nie kupić tego mieszkania będzie niewybaczalnym błędem not to buy that a. the flat would be an inexcusable mistake

- z chorym było źle/coraz gorzej the patient was bad/getting worse

- z dziadkiem jest nienajlepiej grandfather is poorly

- wszystko będzie na niego he’ll get all the blame

- żeby nie było na mnie I don’t want to get the blame

- na imię było jej Maria her name was Maria

- było dobrze po północy it was well after midnight

- będzie z godzinę/trzy lata temu an hour or so/some three years ago

- będzie kwadrans jak wyszedł he must have left fifteen minutes or so ago, it’s been fifteen minutes or so since he left

- do najbliższego sklepu będzie ze trzy kilometry it’s a good three kilometres to the nearest shop

- nie ma tu gdzie usiąść there’s nowhere here to sit

- w tym mieście na ma dokąd pójść wieczorem there’s nowhere to go at night in this town

- nie ma komu posprzątać/zrobić zakupy there’s no-one to clean/to do shopping

- nie ma z kim się bawić there’s no-one to play with

- trzeba było coś z tym zrobić something had to be done about it

- trzeba było od razu tak mówić why didn’t you say so in the first place?

- czytać można było tylko przy świecach one could read only by candlelight

- jest gorzej niż można było przypuszczać it’s worse than might have been expected

■ bądź zdrów! (pożegnanie) goodbye!, take care!

- być bez forsy/przy forsie pot. to be penniless/flush pot.

- być do niczego (bezużyteczny) [osoba, przedmiot] to be useless a. no good; (chory, słaby) [osoba] to be poorly a. out of sorts

- być może perhaps, maybe

- być może nam się uda perhaps we’ll succeed

- być może a. może być, że… it may happen that…

- być niczym [osoba] to be a nobody

- znałem ją, kiedy jeszcze była nikim I knew her when she was still a nobody

- być przy nadziei a. być w poważnym a. odmiennym a. błogosławionym stanie książk. to be in an interesting condition a. in the family way przest.; to have a bun in the oven euf., pot.

- było nie było (tak czy owak) when all’s said and done, after all; (niech się dzieje co chce) come what may, be that as it may

- było nie było, to już ćwierć wieku od naszego ślubu when all’s said and done a. after all, it’s twenty-five years since we got married

- było nie było, idę pogadać z szefem o podwyżce come what may, I’m going to the boss to talk about a rise

- było siedzieć w domu/nie pożyczać mu pieniędzy pot. serves you right, you should have stayed at home/shouldn’t have lent him money

- było nic mu nie mówić you should have told him nothing

- co będzie, to będzie whatever will be, will be

- co było, to było let bygones be bygones

- co jest? pot. what’s up? pot.

- co jest, do jasnej cholery? dlaczego nikt nie otwiera? what the hell’s going on? – why doesn’t anyone open the door? pot.

- co jest? przyjacielowi paru groszy żałujesz? what’s wrong? – can’t spare a friend a few pence? pot.

- coś w tym jest a. coś w tym musi być there must be something in it

- coś w tym musi być, że wszyscy dyrektorzy będą na tym zebraniu there must be something in it, if all the directors are going to the meeting

- jakoś to będzie things’ll a. it’ll work out somehow pot.

- nie ma co a. rady oh well

- nie ma co, trzeba brać się do roboty oh well, time to do some work

- nie ma co! well, well!

- mieszkanie, nie ma co, widne i ustawne well, well, not a bad flat, airy and well laid out

- ładnie się spisałeś, nie ma co! iron. well, well, you’ve done it now, haven’t you!

- nie ma (to) jak kuchnia domowa/kieliszek zimnej wódki nothing beats a. you can’t beat home cooking/a glass of cold vodka

- nie ma (to) jak muzyka klasyczna give me classical music every time

- nie ma to jak wakacje! there’s nothing like a holiday!

- nie może być! (niedowierzanie) I don’t believe it!, you don’t say!

- niech będzie! oh well!

- niech ci/wam będzie! have it your own way!

- niech mu/jej będzie! let him/her have his/her own way!

- niech tak będzie! (zgoda) so be it!

- tak jest! (owszem) (that’s) right!

- „to jest pańskie ostatnie słowo” – „tak jest, ostatnie” ‘is that your final word?’ – ‘yes, it is’, ‘that’s right’

- tak jest, panie pułkowniku/generale! Wojsk. yes, sir!

- to jest książk. that is, that is to say

- główne gałęzie przemysłu, to jest górnictwo i hutnictwo the main branches of industry, that is (to say) mining and metallurgy

* * *

* * *

jestem jesteś są; będę będziesz bądź

1. (= znajdować się w jakimś stanie l. miejscu) be; (= istnieć) exist, be there; być na diecie be on a diet; być na emeryturze be retired; jestem po robocie I'm finished l. done with work (for today); pewnego razu był sobie król... once upon a time there lived a king...; w ogrodzie były róże there were roses in the garden; w Galaktyce są miliardy gwiazd there are billions of stars in the Galaxy; ile ich jest? how many of them are there?; być w kinie be at the theater; być na wycieczce be on a trip; być w Warszawie be in Warsaw; być u babci na wsi be at grandma's house in the country; być z kimś sam na sam be one on one with sb; od świtu jestem na nogach I have been on my feet all day; Ewa jest na ostatnich nogach Eva is ready to drop l. dead on her feet; jesteś na drodze do zawału you are on the road to a heart attack; wszystko jest na swoim miejscu everything is in its place; to było nie na miejscu that was out of line; być na ustach całego miasteczka be on the lips of everyone in town; być jedną nogą na tamtym świecie have one foot in the grave; co dzisiaj będzie na obiad? what's for supper today?; wszystko jest pod ręką we have everything right at hand; być u steru przen. be at the wheel; no to jestem w domu (= zrozumiałem) that hits home; być w latach l. w leciech be up in one's years; być w sile wieku be in one's prime; być w opałach be in a bind; teraz wszystko jest w twoich rękach now everything is in your hands l. up to you; być w siódmym niebie be in seventh heaven; być w swoim żywiole be in one's element; być na zebraniu be at a meeting; być na wojnie be (fighting) in a war; być na studiach be at college; być na anglistyce be in the English Department; nigdy nie byłem w Chicago I've never been to Chicago; Adam jest pod pantoflem swojej żony Adam is henpecked; być nie w sosie be in a bad mood; jest gaz i woda we have gas and water; jestem takiego samego zdania I'm of the same opinion; jestem dobrej myśli I'm hoping for the best; jest mi u ciebie tak dobrze I feel so good at your place; jest mi głupio I feel stupid; to jest do niczego it's no good; być górą be on top; to nie jest czas po temu this is not the time for that; to nie jest mi na rękę this is inconvenient (for me); to nie jest po mojej myśli that's not what I intended l. what I had in mind; jestem pod wrażeniem I'm impressed; jestem bez pieniędzy I'm broke; jestem w ciąży I'm pregnant; Ewa jest przy nadziei przest. Eva is in the family way; jestem na służbie I'm on duty; byliśmy na spacerze we were taking a walk; dobrze wiesz, że jesteś na mojej łasce you know fully well that you're at my mercy; czy jesteś w stanie mnie zrozumieć? are you able to understand me?; jestem w dobrym humorze I'm in a good mood; byliśmy w kłopocie, co zrobić z... we couldn't figure out what to do with...; Ewa przez moment była w rozterce for a moment Ewa was in a dilemma; Ewa jest z Adamem w przyjaźni Ewa is friends with Adam; po czyjej jesteś stronie? whose side are you on?; Adam jest w porządku Adam is OK l. alright; to nie jest w moim guście that's not my style; jestem na bakier z gramatyką I haven't a clue about grammar; z teściową jestem na złej stopie I'm on bad terms with my mother-in-law; z prezesem jestem na ty I'm on a first name basis with the president; jestem za reformą I'm for the reform; oni są z sobą za pan brat they are on familiar terms; jestem z Ewą po słowie przest. I'm engaged to Eve.

2. ( część orzeczenia imiennego) jestem studentem I am a student; byłam piosenkarką I was a singer; będę generałem I will be a general; ta dziewczyna jest ładna that girl is pretty; samochód jest ojca that's father's car; ten długopis nie jest mój this pen isn't mine; bądź zdrów! get well!; jesteś dla mnie niczym! you mean nothing to me; on nie był sobą he wasn't himself; dwa razy dwa jest cztery two plus two is l. equals four.

3. ( w zdaniach bezosobowych) (= zdarzać się) jest piękny dzień it's a beautiful day; był kwiecień it was April; było to dość dawno it was l. happened quite a long time ago; był do ciebie telefon you had a call; było już późno it was getting late; nie ma co jeść there's nothing to eat; będzie z godzinę temu, jak... it's been an hour since...; a co będzie ze mną? what will happen to me?; ciekaw jestem, co z niego będzie I'm curious (about) what will become of him; jeżeli tak jest if it is so; być może maybe, perhaps; co będzie, to będzie come what may; co było, to było let bygones be bygones; jakoś to (w końcu) będzie thing's will turn out fine (in the end); co ci jest? what's wrong l. the matter with you?; z tej mąki nie będzie chleba it's hopeless; nie może być that's impossible; jest już po nim it's too late for him; he's done for; he's a goner l. a has-been; co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr what's done is done; tak jest! exactly!, precisely!, that's right; wojsk. yes, sir!; to jest (= czyli) that is; było nie było whatever happens; no matter what (happens).

czasownik posiłkowy

1. tylko będę będziesz itd. ( w formach czasu przyszłego) will (be); będę pamiętał o tym I'll remember that; dzieci będą w ogrodzie the kids will be in the garden; będziemy śpiewać kolędy we're going to sing carols.

2. ( w formach strony biernej) dom był sprzedany za... the house was sold for...; jesteś obserwowany you are being watched; droga jest już naprawiona the road has been repaired.